Bucak Aşireti ve Tarihi

Bucak Aşireti: Bucaklıların Kendi anlatımlarındaki Tarihleri;

BUCAK AŞiRETİ'NİN BÜYÜK DEDELERİ OLAN
HACI ALİ EFENDİ'NİN HAYATI


Haci Ali Efendi'nin soyu Seyyit Evladı Resuldur.15.Göbekten en büyük dedesi Zırkan beyliklerinin kurucusu ve Artuk Oğulları Devlet Başkanı Emir Artuk Bin Ekser'in damadı Seyyit Şeyh Hasan-i Zeraki (Zıriki)'dir.

Hacı Ali Efendi'nin babası Lice ve Atak(Entak) miri Mehmet Beg'dir. Hacı Ali Efendi'nin dedesi de Miri Mira ve Zırkan Beylik Başkanı Seyyit Yusuf Beg'dir. Seyyit Yusuf Beg 1793 yılında vefat edince yerine büyük oğlu Mehmet Beg geçer. Mir Mehmet Beg'te 1837 yılında vefat edince yerine ortanca kardeşi Ömer Beg geçer. Ömer Beg’te 1845 yılında vefat edince yerine Zırkan Beylik Başkanlığı'na küçük amcası Ahmet Beg'in getirilmesi uygun görülür.

Fakat; Ahmet Beg'in amcazadesi olan Lice Hükümdarı Seyyit Hüseyin Beg (şu anda Lice'de bulunan Işık ve Atalay soy isimli ailelerinin en büyük dedesi)"bunca yıldır Zırkan Beylik Başkanlığını siz yapıyorsunuz madem ki biz aynı aileden gelmekteyiz artık beyliği yönetme sırasının bizde olması lazım" diyerek Ahmet Beg'in yönetimine şiddetle karşı çıkmıştır.

Ahmet Beg’te "bana Zırkan Beylik yönetimi ailemden miras kaldı bu yüzden beylik işlerine karışmayın" diyerek red cevabını vermiştir. Bu cevap iki tarafın aralarını bozarak büyük bir düşmanlığa neden olur. İki taraf arasında şiddetli çatışmalar meydana gelir. Her iki taraftan da yüzlerce cengâver yaralanır. Seyyit Hüseyin Beg de bu çatışmalar esnasında yaralanır. Osmanlı Devleti ve diğer bölgedeki beyliklerin araya girmesiyle çatışmalar yatıştırılır.

Seyyit Hüseyin Beg Ahmet Beg'in görevinde kalmasını kabul eder. Fakat çatışmalar esnasında kendisini kamayla yaralayan ve Ahmet Beg'in yegeni olan Hacı Ali Efendi'nin çocukları Mehmet, Ömer, Ramazan, Eyüp ve Hacı Ali Efendi'nin amcası Ömer Beg'in Çocukları olan Hasan, Hüseyin, Mahmut,İsmail ve Osmanın (Osman Efendi Diyarbakır ili hazro ilçesi eski ismi merani yeni ismi Ülgen köyünde vefat etmiştir orada ziyarettir.)
Zırkan Beylik Merkezi olan Atak (Lice)' tan ayrılmasını ister.

Hacı Ali Efendi,kardeşi ve amcasının çocukları henüz ilçe olmayan ve 500 yıldan beri Zırkan denetimi altında bulunan Hazro, Merani, Tercil, Eski Şikefta (Kulaçtepe) ve Beyvane bölgelerine yerleşerek bu bölgelerden Zırkan Beyliği'nin yönetimi altında bulunan Hazro, Lice, Silvan ve Bismil bölgelerindeki mülkiyet ve tasarruflarını kontrol etmişlerdir.

Osmanlı Devleti'nin yenilikçi taraftarı olan Sultan 2.Mahmut Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da bulunan beylikleri 1850 yılında ortadan kaldırınca Zırkan Beyliği de Osmanlı Devleti bünyesindeki diğer beyliklerle beraber fiilen ortadan kaldırılmıştır. Beyliklerinin kaldırılmasına karşı çıkan Zırkan Beyleri ve komutanları Osmanlı devleti tarafından teslim alınarak uzak diyarlara sürgün edilmişlerdir.

Bölgede yönetim boşluğu meydana gelince Zırkan Beyliği çatısı altında bulunan bazı aşiretler birbirlerinden intikam almak için Osmanlı Devleti tarafından bölgeye getirilen ve nereden geldiği belli olmayan sözde beyler ile birlik oluşturup asilzadelere saldırmışlardır. Bu sözde beyler bölgede akla gelmeyecek eziyet ve işkence olaylarını gerçekleştirmişlerdir.

Hacı Ali Efendi'nin çocukları onun Öz amcası olan Zırkan Beylik Başkanlığından ilk hazro kaymakamı olarak atanan Ahmet Beyin bir tek oğlu olan Eyüb bey ile kavga edip onu bıçakla yaralayınca Ahmet Bey onların bu bölgeden gitmesini ister ve Hacı Ali Efendi de çok sevdiği öz amcasıyla birbirlerine daha çok zarar vermemeleri için bölgeden ayrılır ve bölgeden ayrılırken Beyliğin hazinesinde bulunan altınları amcası ve amca çocukları Hasan,Hüseyin,İsmail,Mahmut,ve Şeyh Osman ile aralarında paylaşarak payına düşen birkaç hayvan yükü altınla beraber 1855 yılında ecdadının 500 yıldır bulunduğu anayurdundan oğlu Mehmet, Ömer, Ramazan, Eyüp kızları Fatıma, Emine Ayşe ve 30 hanelik akrabaları ve silah arkadaşları ile Siverek Sancağına doğru yola çıkarlar.

Haftalarca süren yolculuktan sonra Fırat kenarına yakın Hadro köyüne gelerek burayı ve bu bölgedeki bütün köyleri altın karşılığında tek tek satın alır. Hacı Ali Efendi Soylu ve Asil bir hanedanlıktan geldiği için bölgede doğru,dürüst,güvenilir ve emin kişiliği ile tanınmıştır. Ve Hacı Ali Efendi'nin aşireti yiğitliği ile nam yapmıştır. Zaman içerisinde namı bütün bölgeye yayılmıştır.

Hacı Ali Efendi 1865 yılında Siverek Sancağı Belediye Başkan yardımcılığı'na ve aynı zamanda Kaymakamlık 1.Azalığı'na seçilerek Bucak Bölgesi'nin Hadro köyünden Siverek İlçesine yerleşmiştir . Bu dönemde çocuklarının ve torunlarının tahsiline önem vermiş onları eğitimli ve kültürlü bireyler olarak yetiştirip bölgede Paşa,Kaymakam,Belediye Başkanı yapmış. Devlet içersinde de Senatör,Milletvekili ve Üst Düzey yöneticiler olarak Devlet Kademelerine gelmelerini sağlamıştır.

Hacı Ali efendi 1892 yılında vefat etmiştir.Allah rahmet eylesin mekanı cennet olsun. Mezarı Siverek ilçesine bağlı Hadro Köyü'nde bulunmaktadır.

Hacı Ali Efendi'nin babası Mir Mehmet Beg, amcası Ömer Beg, dedesi Miri Mira Yusuf Beg ve amcazadeleri olan soy isimleri Işık ve Atalay olanların en büyük dedeleri Seyyit Hüseyin Beg'in mezarları, Diyarbakır ili, Lice ilçesinde (yedinci) dedeleri olan Vakıf Ahmet Beg'in kendi adına yapmış olduğu Vakıf Ahmet Beg camisinin avlusundadır. Haci Ali Efendi'nin küçük amcası olan kaymakam Ahmet Beg'in mezarı da Diyarbakır ili Hazro ilçesinin girişinde yol üzerindedir.Oranın halkı tarafından Kaymakamın mezarı olarak bilinmektedir.Allah hepsinden razı olsun mekanları cennet olsun.

VAKIF AHMET BEG KİMDİR: Hacı Ali Efendinin yedinci dedesidir. Atak Valisi ve Zırkan Beylik Başkanıyken;1514 yılında 20.000 Zırkan askeri ile birlikte Çaldıran Meydan Savaşında Osmanlı padişahı Yavuz Sultan Selim’in yanında yer alarak, Yavuz Sultan Selim ile beraber SAFEVİ (İRAN) devletini savaşta yenip Doğu ve Güneydoğu Anadolu topraklarının Osmanlı Devetine dahil edilmesinde büyük katkıları olmuş ünlü bir Komutan, Siyaset ve Devlet adamıdır. Aynı zamanda da Osmanlı Devleti Vakıfları'nın fahri başkanlığını yapmıştır. Mamafih; Diyarbakır ilinde bulunan Ulu Camii'nin Şafii bölümünü yaptırmıştır.

Not: Eskiden vilayet olan Atak (Entak) şuan da Lice ile Hazro ortasında bir köy görünümündedir; 500 yil boyunca Zirkan Beylikleri ve Yonetimindeki yerler(Şimdiki ismiyle Lice,Hazro,Hani,Bismil,Siirt İli Baykan İlçesinde bulunan Derzin Beyliği ile Gırdıkan Beyliği) buradan yönetilmistir. Yüksek kalesi ile meşhurdur.

**Araştıran ve Hazırlayan:Hacı Ali Efendi'nin amcası Ömer Beg'in torunu Hüseyin AĞAÇKIRAN ve Hacı Ali Efendi'nin oğlu Mehmet Hacı'nın torunu Gazeteci Ömer Faruk BUCAK

***** BİLGi VE BELGELER*****
1- T.C Diyarbakır Sulh Hukuk Mahkemesi'nin 2006/416 nolu kararı
2- Diyarbakir, Lice, Silvan, Hazro, Bismil, Tapu Sicil Kayıtları
3- 1850 yılında ortadan kaldırılan beyliklerin tarihi
4- Seyyit Şeyh Hasan-ı Zeraki’ nin Osmanlı Arşivi Soy Kütüğü
5- Aile Soy Seceresi
6- Şerefname Sahife 267/281
7- Diyarbakır Salnamesi

 

Bu yazıya Bölge tarihini araştıran bendeleri de Eklemede bulunacağım İstanbulda Kadıköy'de Tanıştığım Siverek'li Bucak Aşiretinden bazı kişilerden bilgi aldım, almaya da devem ediyorum.

Sorularınız ve Önerileriniz için  izollular@yahoo.com.tr    adresine yazabilirsiniz.

Yorum Yaz